Χρήσιμο εργαλείο ή άδικη σύγκριση;
Η δημόσια αξιολόγηση των υπηρεσιών των δήμων μέσω της νέας ψηφιακής πλατφόρμας του Υπουργείου Εσωτερικών άνοιξε μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αποτιμηθεί το έργο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι πολίτες πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να εκφράζουν την άποψή τους για τις υπηρεσίες που λαμβάνουν. Από την άλλη, η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις, θεωρώντας ότι η διαδικασία δεν λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές συνθήκες κάτω από τις οποίες λειτουργούν οι δήμοι.
Η δυνατότητα των πολιτών να αξιολογούν ζητήματα που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους αποτελεί ασφαλώς ένα θετικό βήμα. Η καθαριότητα, η κατάσταση των δρόμων, τα πεζοδρόμια, οι χώροι στάθμευσης, οι παιδικές χαρές και οι δημοτικές υπηρεσίες είναι τομείς που επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα ζωής και είναι λογικό οι δημότες να έχουν λόγο για την αποτελεσματικότητά τους.
Ωστόσο, η συζήτηση δεν περιορίζεται στο αν πρέπει να υπάρχει αξιολόγηση. Το βασικό ερώτημα είναι αν μια οριζόντια σύγκριση όλων των δήμων της χώρας μπορεί να αποδώσει με ακρίβεια την πραγματική εικόνα.
Η Ελλάδα διαθέτει 332 δήμους με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά. Άλλοι εξυπηρετούν εκατοντάδες χιλιάδες κατοίκους σε μεγάλα αστικά κέντρα, άλλοι καλύπτουν τεράστιες ορεινές εκτάσεις με μικρό πληθυσμό, ενώ αρκετοί νησιωτικοί δήμοι καλούνται κάθε καλοκαίρι να εξυπηρετήσουν πολλαπλάσιο πληθυσμό από τον μόνιμο. Οι ανάγκες, οι δυνατότητες και οι οικονομικές αντοχές διαφέρουν σημαντικά.
Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας υποστηρίζει ότι η αξιολόγηση δεν μπορεί να εξετάζει μόνο το τελικό αποτέλεσμα χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες παράγεται το δημοτικό έργο. Όπως επισημαίνουν οι εκπρόσωποι της Αυτοδιοίκησης, τα τελευταία χρόνια οι δήμοι έχουν αναλάβει διαρκώς νέες αρμοδιότητες, ενώ σε πολλές περιπτώσεις δεν συνοδεύτηκαν από αντίστοιχη χρηματοδότηση ούτε από την απαραίτητη ενίσχυση σε ανθρώπινο δυναμικό.
Το πρόβλημα της υποστελέχωσης αποτελεί κοινή διαπίστωση σχεδόν σε ολόκληρη τη χώρα. Τεχνικές υπηρεσίες, υπηρεσίες καθαριότητας, πολεοδομίες και διοικητικές δομές λειτουργούν συχνά με περιορισμένο προσωπικό, γεγονός που επηρεάζει αναπόφευκτα τους χρόνους εξυπηρέτησης και την υλοποίηση έργων.
Ένα ακόμη σημείο που προκαλεί προβληματισμό αφορά τις αρμοδιότητες. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι πολίτες θεωρούν υπεύθυνο τον δήμο για προβλήματα που στην πραγματικότητα ανήκουν στην αρμοδιότητα άλλων φορέων, όπως υπουργείων, περιφερειών ή οργανισμών κοινής ωφέλειας. Όταν, για παράδειγμα, παρουσιάζονται καθυστερήσεις σε έργα δικτύων ή προβλήματα σε βασικές υποδομές, η ευθύνη δεν είναι πάντοτε δημοτική, παρότι η δυσαρέσκεια εκφράζεται προς τη δημοτική αρχή.
Οι δήμαρχοι υποστηρίζουν ότι μια αξιολόγηση που δεν διαχωρίζει με σαφήνεια τις αρμοδιότητες δημιουργεί στρεβλή εικόνα για την πραγματική λειτουργία των δήμων. Κατά την άποψή τους, οι πολίτες αξιολογούν συνολικά την καθημερινότητά τους, χωρίς πάντοτε να είναι ξεκάθαρο ποιος φορέας ευθύνεται για κάθε πρόβλημα.
Από την πλευρά του, το Υπουργείο Εσωτερικών υπογραμμίζει ότι ο στόχος της διαδικασίας δεν είναι η στοχοποίηση των δήμων αλλά η συλλογή χρήσιμων στοιχείων που θα βοηθήσουν στη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Σύμφωνα με το υπουργείο, η συγκέντρωση δεδομένων από τους ίδιους τους πολίτες μπορεί να αναδείξει αδυναμίες, να βοηθήσει στον καλύτερο σχεδιασμό πολιτικών και να ενισχύσει τη διαφάνεια στη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης.
Η κυβέρνηση επισημαίνει ακόμη ότι η αξιολόγηση αποτελεί πλέον διεθνή πρακτική σε πολλές χώρες και ότι η συμμετοχή των πολιτών συμβάλλει στη λογοδοσία όλων των δημόσιων φορέων. Παράλληλα, έχει ανακοινωθεί ότι τα συγκεντρωτικά στοιχεία θα είναι διαθέσιμα δημόσια, ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο από την επιστημονική κοινότητα όσο και από τους ίδιους τους δήμους.
Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, υπάρχει ένα σημείο στο οποίο οι δύο πλευρές φαίνεται να συμφωνούν. Και η κυβέρνηση αλλά και η Αυτοδιοίκηση αναγνωρίζουν ότι οι υπηρεσίες προς τον πολίτη πρέπει να βελτιώνονται συνεχώς. Η διαφωνία αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο θα μετρηθεί αυτή η προσπάθεια και τα κριτήρια που θα χρησιμοποιηθούν.
Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν ότι μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση θα πρέπει να συνδυάζει ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία. Δεν αρκεί να καταγράφεται μόνο η ικανοποίηση των πολιτών. Χρειάζεται επίσης να λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως ο αριθμός των υπαλλήλων, οι διαθέσιμοι οικονομικοί πόροι, οι γεωγραφικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, η εποχική αύξηση του πληθυσμού, καθώς και οι πραγματικές αρμοδιότητες κάθε δήμου.
Η συζήτηση αναμένεται να συνεχιστεί και το επόμενο διάστημα, καθώς η αξιολόγηση των δημοσίων υπηρεσιών φαίνεται πως θα αποτελέσει μόνιμο εργαλείο της δημόσιας διοίκησης. Το ζητούμενο είναι να διαμορφωθεί ένα σύστημα που θα ενισχύει τη λογοδοσία χωρίς να οδηγεί σε άδικες συγκρίσεις μεταξύ δήμων με εντελώς διαφορετικές δυνατότητες.
Σε κάθε περίπτωση, η ποιότητα της καθημερινότητας παραμένει ο βασικός δείκτης με τον οποίο οι πολίτες κρίνουν τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης. Η καθαριότητα, οι ασφαλείς δρόμοι, οι λειτουργικές υποδομές, οι σύγχρονες ψηφιακές υπηρεσίες και η γρήγορη εξυπηρέτηση αποτελούν ζητούμενα για όλους. Η επίτευξή τους, όμως, προϋποθέτει όχι μόνο αξιολόγηση αλλά και επαρκείς πόρους, κατάλληλο προσωπικό, ξεκάθαρες αρμοδιότητες και ουσιαστική συνεργασία μεταξύ της κεντρικής διοίκησης και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η δημόσια συζήτηση που άνοιξε με αφορμή τη νέα διαδικασία αξιολόγησης ίσως αποτελέσει τελικά μια ευκαιρία να εξεταστούν συνολικά οι ανάγκες της Αυτοδιοίκησης και να αναζητηθούν λύσεις που θα επιτρέψουν στους δήμους να ανταποκριθούν αποτελεσματικότερα στις απαιτήσεις των πολιτών. Γιατί η αξιολόγηση από μόνη της δεν λύνει προβλήματα· μπορεί όμως να αποτελέσει την αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές, εφόσον συνοδευτεί από τα κατάλληλα μέσα και τις αναγκαίες θεσμικές παρεμβάσεις.
Πώς γίνεται στην πράξη η αξιολόγηση
Πολλοί πολίτες θεωρούν ότι οι δήμοι αξιολογούνται από ειδικούς ελεγκτές ή από κάποια επιτροπή του Υπουργείου Εσωτερικών. Στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο.
Η αξιολόγηση βασίζεται αποκλειστικά στη συμμετοχή των ίδιων των πολιτών. Κάθε ενήλικος που είναι εγγεγραμμένος στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας (ΕΜΕπ) μπορεί να συνδεθεί στην ηλεκτρονική πλατφόρμα axiologisi.ypes.gov.gr με τους προσωπικούς του κωδικούς Taxisnet και να συμπληρώσει ένα ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο διάρκειας περίπου επτά λεπτών. Κάθε πολίτης μπορεί να συμμετάσχει μία φορά σε κάθε κύκλο αξιολόγησης.
Στο ερωτηματολόγιο δεν καλείται να βαθμολογήσει τον δήμαρχο ή τη δημοτική αρχή, αλλά υπηρεσίες που επηρεάζουν την καθημερινότητά του. Για κάθε θέμα δίνει βαθμό από το 1 έως το 10, όπου το 1 σημαίνει «καθόλου ικανοποιημένος» και το 10 «απόλυτα ικανοποιημένος». Οι απαντήσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, την καθαριότητα, τον ηλεκτροφωτισμό, την κατάσταση των δρόμων, τα πεζοδρόμια, τους χώρους στάθμευσης, τις παιδικές χαρές, το πράσινο, τις ψηφιακές υπηρεσίες και τα ΚΕΠ.
Στη συνέχεια το Υπουργείο συγκεντρώνει όλες τις απαντήσεις, τις επεξεργάζεται ανωνυμοποιημένα και υπολογίζει τους μέσους όρους για κάθε κατηγορία και για κάθε δήμο. Έτσι προκύπτουν οι τελικές βαθμολογίες που δημοσιοποιούνται συγκεντρωτικά. Δεν εξετάζεται κάθε μεμονωμένη περίπτωση ούτε πραγματοποιείται αυτοψία από κρατικούς ελεγκτές.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο εστιάζει και η βασική ένσταση της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας. Οι δήμοι υποστηρίζουν ότι οι πολίτες βαθμολογούν το τελικό αποτέλεσμα που βλέπουν στην καθημερινότητά τους, χωρίς όμως να είναι πάντα γνωστό ποιος φορέας έχει την αρμοδιότητα για κάθε πρόβλημα. Έτσι, μια χαμηλή βαθμολογία μπορεί να αφορά ένα θέμα που ανήκει στην Περιφέρεια, σε κάποιο υπουργείο ή σε οργανισμό κοινής ωφέλειας και όχι στον ίδιο τον δήμο.
Λεζάντα: Η αξιολόγηση αφορά όλους τους δήμους της χώρας, μεταξύ των οποίων και τον Δήμο Φιλοθέης–Ψυχικού. Οι πολίτες βαθμολογούν τις δημοτικές υπηρεσίες μέσω ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Υπουργείου Εσωτερικών.
H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το top-nea.gr με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.